Wizz Air chce zmienić zasady gry w europejskim lotnictwie

Węgierskie linie lotnicze przedstawiły swoje stanowisko w dokumencie „A ULCC Vision for Europe’s Aviation Strategy”, czyli niskokosztowej wizji europejskiego lotnictwa, określającej oczekiwania przewoźnika wobec przyszłej strategii lotniczej Unii Europejskiej. Będzie to pierwsza kompleksowa strategia dla europejskiego lotnictwa od 2015 r. Wizz Air chce, aby jednym z jej głównych priorytetów stało się zwiększenie konkurencyjności sektora i ograniczenie kosztów działalności przewoźników.

Zdaniem linii lotniczych z Węgier obowiązujące regulacje nie nadążają za zmianami zachodzącymi na rynku, szczególnie rosnącym znaczeniem przewoźników niskokosztowych. Taki model opiera się na wysokim wykorzystaniu floty, standaryzacji operacji i ograniczaniu kosztów jednostkowych. Wizz Air uważa, że unijna polityka transportowa powinna w większym stopniu uwzględniać specyfikę takiego sposobu prowadzenia działalności.

Przewoźnik zwraca uwagę na kumulację obciążeń wynikających z polityki klimatycznej, opłat nawigacyjnych i lotniskowych oraz krajowych podatków lotniczych. Postuluje wprowadzenie systematycznej oceny wpływu nowych regulacji na konkurencyjność rynku, ceny biletów i dostępność połączeń. W jego ocenie nie wystarczy analizować pojedynczych przepisów – konieczne jest również uwzględnianie ich łącznego oddziaływania na linie lotnicze.

Prawa pasażerów i odpowiedzialność za zakłócenia

Jednym z istotnych elementów dokumentu są propozycje dotyczące ochrony konsumentów. Wizz Air opowiada się za zachowaniem możliwości rozdzielania podstawowej usługi przewozu od świadczeń dodatkowych. Pasażer powinien samodzielnie decydować, czy chce dokupić bagaż rejestrowany, wybór miejsca, pierwszeństwo wejścia na pokład czy inne usługi. Zdaniem przewoźnika ograniczenie swobody konstruowania taryf mogłoby doprowadzić do wzrostu cen najtańszych biletów i zmniejszenia wyboru dostępnego dla podróżnych. Linie chcą, aby regulacje koncentrowały się przede wszystkim na przejrzystości informacji i egzekwowaniu obowiązków wobec konsumentów.

Wizz Air zwraca również uwagę na rewizję rozporządzenia 261/2004, regulującego prawa pasażerów w przypadku odwołania lotu, dużego opóźnienia czy odmowy przyjęcia na pokład. Przewoźnik postuluje jednolite stosowanie przepisów dotyczących nadzwyczajnych okoliczności, szczególnie w sytuacjach, w których zakłócenia wynikają z ograniczeń kontroli ruchu lotniczego, strajków kontrolerów ruchu lotniczego, zamknięcia przestrzeni powietrznej lub decyzji administracyjnych.

W ocenie węgierskich linii lotniczych odpowiedzialność finansowa powinna spoczywać na podmiotach rzeczywiście powodujących zakłócenia. Jeżeli opóźnienia wynikają z niewydolności systemu zarządzania ruchem lotniczym, przewoźnik nie powinien automatycznie ponosić całego ciężaru finansowego wobec pasażerów. Budżetowy przewoźnik chce również stworzenia skuteczniejszych mechanizmów dochodzenia roszczeń od dostawców usług nawigacyjnych i innych podmiotów odpowiedzialnych za zakłócenia. Postuluje ponadto ujednolicenie zasad pomocy osobom o ograniczonej sprawności ruchowej oraz nałożenie porównywalnych obowiązków informacyjnych i dotyczących zwrotów na internetowe biura podróży.

Strajki kontrolerów pod lupą

Jednym z najbardziej konkretnych i potencjalnie kontrowersyjnych postulatów Wizz Aira jest zmiana zasad funkcjonowania europejskiej przestrzeni powietrznej podczas strajków kontrolerów ruchu lotniczego. Przewoźnik chce wprowadzenia minimalnych wymagań dotyczących obsługi przelotów tranzytowych podczas protestów kontrolerów ruchu lotniczego. Proponuje również obowiązkowe 21-dniowe wyprzedzenie w informowaniu o planowanym strajku, indywidualne zgłoszenie udziału pracownika w proteście na 72 godziny przed jego rozpoczęciem oraz obowiązkowe procedury arbitrażowe poprzedzające akcję strajkową.

Wizz Air podkreśla, że nie chodzi o zniesienie prawa do strajku, lecz ograniczenie jego skutków dla pasażerów i pozostałych użytkowników przestrzeni powietrznej. Problem ma szczególne znaczenie dla przewoźników niskokosztowych, których model operacyjny zakłada intensywne wykorzystanie samolotów. Opóźnienie jednego rejsu może powodować efekt domina i zakłócać kolejne operacje wykonywane przez tę samą maszynę.

Równolegle linie opowiadają się za pełnym wdrożeniem inicjatyw Single European Sky 2+ i SESAR. Pierwsza z nich dotyczy reformy zarządzania europejską przestrzenią powietrzną, druga obejmuje rozwój technologii i systemów zarządzania ruchem lotniczym nowej generacji. Ich celem jest ograniczenie fragmentacji europejskiej przestrzeni powietrznej, poprawa efektywności trasowania samolotów oraz zmniejszenie zużycia paliwa i emisji. Wizz Air chce również większej odpowiedzialności krajowych dostawców służb żeglugi powietrznej za realizację celów dotyczących przepustowości i efektywności.

Opłaty lotniskowe i ograniczenia przepustowości

Wizz Air postuluje większą przejrzystość zasad ustalania opłat lotniskowych. Powinny one odzwierciedlać rzeczywiste koszty świadczenia usług, a ich wysokość powinna podlegać rzeczywistym konsultacjom z przewoźnikami korzystającymi z infrastruktury. Linie chcą skuteczniejszego egzekwowania dyrektywy 2009/12/WE, dotyczącej opłat lotniskowych i sprzeciwia się nieuzasadnionym podwyżkom, które mogą pogarszać konkurencyjność portów oraz ograniczać rozwój połączeń. W dokumencie znalazła się również krytyka krajowych rozwiązań fragmentujących jednolity rynek lotniczy. Chodzi między innymi o dodatkowe podatki lotnicze, jednostronne ograniczenia krótkodystansowych połączeń i limity przepustowości wprowadzane bez odpowiedniego uzasadnienia.

Wizz Air chce również bardziej elastycznego podejścia do przydzielania slotów, czyli uprawnień do startów i lądowań w określonych przedziałach czasowych. System powinien umożliwiać efektywne wykorzystanie infrastruktury, a jednocześnie uwzględniać sytuacje nadzwyczajne, takie jak konflikty zbrojne czy poważne zakłócenia operacyjne. Przewoźnik zwraca także uwagę na potrzebę modernizacji rynku obsługi naziemnej oraz usprawnienia procedur granicznych. Problemy związane z wdrażaniem systemu Entry/Exit System (EES) pokazują, że nowe rozwiązania cyfrowe muszą być odpowiednio przygotowane pod względem infrastruktury, personelu i procedur awaryjnych.

Dekarbonizacja i paliwa SAF

Duża część dokumentu dotyczy polityki klimatycznej. Węgrzy deklarują poparcie dla ograniczania emisji w lotnictwie, ale uważają, że tempo transformacji powinno uwzględniać możliwości technologiczne, dostępność paliw alternatywnych i ekonomiczne konsekwencje nowych regulacji. Przewoźnik podkreśla znaczenie odnowy floty i poprawy efektywności operacyjnej, powołując się kolejny raz na „młodość” i „ekologiczność” swojej floty, gdzie intensywność emisji dwutlenku węgla w roku finansowym 2026 wyniosła 50,6 grama na pasażerokilometr przychodowy (RPK).

Wizz Air uważa, że europejskie mechanizmy klimatyczne powinny premiować przewoźników osiągających wysoką efektywność środowiskową, a nie koncentrować się wyłącznie na nakładaniu kolejnych obowiązków i opłat. Jednym z największych wyzwań pozostaje dostępność zrównoważonych paliw lotniczych (SAF). Są one znacznie droższe od konwencjonalnej mieszanki paliwa A-1, a ich produkcja i dystrybucja nie osiągnęły jeszcze skali umożliwiającej szerokie wykorzystanie bez istotnego zwiększania kosztów przewoźników.

Wizz Air zwraca uwagę na nierównomierną dostępność „zielonej” kerozyny w poszczególnych państwach Unii Europejskiej. Szczególnie problematyczna ma być sytuacja w Europie Środkowo-Wschodniej, gdzie infrastruktura dostaw i możliwości zaopatrzenia portów lotniczych pozostają ograniczone. Przewoźnik postuluje zwiększenie wsparcia dla produkcji SAF i e-SAF oraz wykorzystanie większej części przychodów z systemu handlu emisjami (EU ETS) na inwestycje w dekarbonizację lotnictwa. Chce również, aby przy podziale środków uwzględniano intensywność emisji w przeliczeniu na pasażerokilometr.

Istotnym elementem propozycji jest wprowadzenie europejskiego systemu Book-and-Claim. Pozwalałby on liniom lotniczym kupować paliwo zrównoważone tam, gdzie jest ono dostępne, i rozliczać związane z nim korzyści środowiskowe w innych częściach siatki połączeń. Nie byłoby zatem konieczne fizyczne dostarczanie SAF do każdego portu, z którego korzysta przewoźnik. Wizz Air chce, aby mechanizm został uznany zarówno w systemie EU ETS, jak i regulacji ReFuelEU Aviation. Jednocześnie podkreśla konieczność stworzenia wspólnego rejestru, który eliminowałby ryzyko podwójnego rozliczania korzyści emisyjnych.

Konkurencja z przewoźnikami spoza strefy

Węgierskie linie lotnicze krytycznie odnoszą się również do planowanego rozszerzenia geograficznego zakresu unijnego systemu handlu emisjami od 2029 r. W dokumencie wskazuje na ryzyko nierównomiernego obciążenia poszczególnych segmentów rynku i pogorszenia konkurencyjności europejskich operatorów względem przewoźników z państw trzecich. Zdaniem Wizz Aira zwiększanie kosztów regulacyjnych może prowadzić do przenoszenia ruchu pasażerskiego do portów przesiadkowych poza Unią Europejską. W takim scenariuszu europejskie linie ponosiłyby wyższe koszty, podczas gdy część podróżnych wybierałaby połączenia realizowane przez zagraniczne huby.

Przewoźnik chce również, aby większa część przychodów z EU ETS wracała do lotnictwa w postaci inwestycji w SAF, e-SAF i technologie ograniczające emisje. Postuluje ponadto rozwijanie mechanizmów przeciwdziałających nieuczciwym subsydiom i dyskryminacyjnym praktykom rynkowym ze strony przewoźników spoza UE. W dokumencie znalazła się także propozycja zmiany podejścia do zasad własności i kontroli europejskich linii lotniczych. Wizz Air chce wyraźnego rozdzielenia faktycznej kontroli nad przewoźnikiem od pasywnego zaangażowania kapitałowego inwestorów instytucjonalnych. Według spółki obecne ograniczenia mogą utrudniać europejskim liniom dostęp do międzynarodowego kapitału potrzebnego do finansowania odnowy floty i transformacji energetycznej.

Odporność rynku i niedobory personelu

Wizz Air postuluje również utworzenie stałego unijnego mechanizmu koordynacji kryzysowej, który pozwalałby szybciej reagować na pandemie, konflikty zbrojne, zakłócenia dostaw paliwa, cyberataki i zamknięcia przestrzeni powietrznej. Doświadczenia ostatnich lat pokazały, że problemy jednego państwa mogą szybko wpływać na siatki połączeń wielu przewoźników. Linia chce, aby wcześniej przygotowane procedury obejmowały między innymi sloty lotniskowe, prawa przewozowe, obsługę pasażerów i ewentualne czasowe odstępstwa od wybranych obowiązków regulacyjnych. Nie powinny one jednak oznaczać obniżenia standardów bezpieczeństwa.

Osobnym zagadnieniem są zakłócenia sygnałów nawigacyjnych GNSS, w tym jamming i spoofing, które stają się coraz większym wyzwaniem dla bezpieczeństwa operacji lotniczych. Przewoźnik wskazuje na potrzebę inwestowania w alternatywne systemy nawigacyjne, rozwiązania zapasowe i ochronę infrastruktury krytycznej. W dokumencie zwrócono również uwagę na niedobory wykwalifikowanych pracowników. Problem dotyczy pilotów, mechaników lotniczych i kontrolerów ruchu lotniczego. Wizz Air chce europejskiej inicjatywy obejmującej prognozowanie zapotrzebowania na kadry, zwiększanie możliwości szkoleniowych i ułatwianie uznawania kwalifikacji przy zachowaniu standardów bezpieczeństwa EASA.

Rynek według Wizz Aira

Przewoźnik uzasadnia swoje postulaty skalą działalności, czyli samolotami nowej generacji, czy liczbą przewożonych pasażerów. Przedstawiony dokument to nie tylko zestaw uwag do poszczególnych regulacji, ale próba zarysowania modelu europejskiej polityki lotniczej, w którym konkurencyjność, dostępność transportu i dekarbonizacja mają być realizowane równolegle.

Nie wszystkie propozycje Wizz Aira będą jednak spotykać się z poparciem pozostałych uczestników rynku. Zmiany dotyczące praw pasażerów, zasad prowadzenia strajków, podatków lotniczych czy podziału kosztów transformacji klimatycznej mogą wywołać spory pomiędzy przewoźnikami, portami lotniczymi, organizacjami pracowniczymi i instytucjami publicznymi. Należy pamiętać, że dokument odzwierciedla interesy konkretnego przewoźnika, którego działalność opiera się na modelu ultra-niskokosztowym. Nie wszystkie rozwiązania korzystne dla Wizz Aira muszą automatycznie oznaczać korzyści dla całego rynku.

Jedno jest jednak pewne: przygotowywana strategia lotnicza Unii Europejskiej będzie ważnym sprawdzianem tego, czy europejskie instytucje potrafią połączyć ambitne cele środowiskowe z utrzymaniem konkurencyjności własnego rynku. Wizz Air chce, aby głos przewoźników niskokosztowych był w tej debacie znacznie silniej słyszalny, a powodem tego jest szybkie przejmowanie rynku i utrata siły przewoźników tradycyjnych.